I. GIỚI THIỆU
Sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá, tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, xây dựng xã hội thông tin đặt ra những yêu cầu và đòi hỏi cao nhất về nguồn nhân lực có chất lượng, có kiến thức, có các kỹ năng phù hợp, trong đó kỹ năng sử dụng máy tính và khai thác internet là điều không thể thiếu. Sự phát triển của công nghệ thông tin, đặc biệt là internet đang mở ra các cơ hội mới cho mỗi người trong tiếp cận thông tin, tri thức nhân loại, tạo cơ sở cho bước phát triển nhảy vọt mới của loài người trong thế kỷ 21. Đây là thách thức đối với mỗi quốc gia, mỗi dân tộc để có thể bứt phá vươn lên và không bị tụt hậu trong phát triển kinh tế - xã hội, đem lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho người dân.
Trong mấy năm gần đây, Chính phủ một số quốc gia đang phát triển đã tiến hành các chương trình hỗ trợ thanh niên và người dân tiếp cận công nghệ thông tin, nhưng phần lớn chỉ tập trung sản xuất máy tính giá thấp, đi đầu là Thái Lan, Malayxia và gần đây là Indonexia, Philipin. Việc sản xuất máy tính giá thấp chủ yếu dựa vào các yếu tố ưu đãi giá linh kiện từ các nhà cung cấp quốc tế, tổ chức, lắp ráp, sản xuất trong nước với thương hiệu bản địa, thực hiện chính sách miễn thuế của Nhà nước. Để người dân các khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa tiếp cận với tin học, Ấn Độ đưa ra mô hình máy tính cơ động trên xe đạp kéo. Tuy nhiên, mô hình sử dụng lực lượng thanh niên tình nguyện trên qui mô lớn để phổ cập tin học, giúp người dân tiếp cận tri thức thì chưa nước nào trên thế giới thực hiện được, vì không có khả năng huy động thanh niên.
Tháng 11/2004, tại Hội nghị thượng đỉnh về công nghệ thông tin và viễn thông châu Á – Châu Đại Dương (ASOCIO ICT Summit 2003) họp tại Hà Nội, Chính phủ Việt Nam đã công bố sáng kiến “Phổ cập tin học, nối mạng tri thức cho thanh niên Việt Nam”, đem cơ hội số đến đông đảo thanh niên nước ta. Tháng 3/2003, tại buổi làm việc trực tiếp với Ban Bí thư Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý chủ trương phát động lực lượng thanh niên nâng cao kiến thức tin học, ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và giao nhiệm vụ cho Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh chủ trì, phối hợp cùng các Bộ, ngành xây dựng Dự án thực hiện sáng kiến “Phổ cập tin học, nối mạng tri thức cho thanh niên Việt Nam”.
Hoạt động thanh niên tình nguyện là nét đặc thù nổi bật của phong trào thanh niên Việt Nam. Dựa trên tinh thần tình nguyện, yêu nước của thanh niên và hệ thống tổ chức thanh niên thống nhất, chặt chẽ, trong 5 năm qua cả nước đã huy động được 20 triệu lượt thanh niên tình nguyện tiến quân vào các lĩnh vực, các khu vực khó khăn nhất của xã hội. Tuy nhiên, việc tổ chức lực lượng thanh niên tình nguyện trên qui mô lớn để giúp hàng triệu thanh niên và nhân dân khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa được tiếp cận công nghệ thông tin và nối mạng tri thức là một hoạt động hoàn toàn mới. Qui mô huy động thanh niên, phạm vi địa bàn triển khai, tính chất đặc thù của hoạt động, mức độ xã hội hoá sâu rộng và mức độ tạo sự chuyển biến lớn đến các ngành, các lĩnh vực khác đòi hỏi phải có sự nghiên cứu, chuẩn bị chu đáo về mọi mặt để đảm bảo hiệu quả và thành công khi triển khai.
Phát huy kinh nghiệm và kết quả trong triển khai hoạt động thanh niên tình nguyện cũng như các hoạt động mang tính xã hội hoá cao của phong trào thanh niên, để có thêm cơ sở thực tiễn xây dựng Dự án đặc biệt này, Trung ương Đoàn đã tiến hành các hoạt động thí điểm mô hình trên ba lĩnh vực: sản xuất máy tính giá thấp; tổ chức các lớp phổ cập tin học và các đội thanh niên tình nguyện phổ cập tin học, nối mạng tri thức; tổ chức cổng thông tin và giao tiếp điện tử trên Internet cho thanh niên. Các hoạt động thử nghiệm đã thành công tốt đẹp. Mô hình liên kết các nhà sản xuất đã cho ra đời máy tính Thánh Gióng giá thấp dưới 4 triệu đồng, kéo theo hiệu ứng nhiều nhà sản xuất khác cũng thi đua đưa ra các loại máy tính giá thấp khác, tạo điều kiện cho người dân giảm chi phí sở hữu máy tính. Cổng tri thức thanh niên Thánh Gióng được xây dựng và đưa vào thử nghiệm bằng công sức của các trí thức trẻ tình nguyện và ủng hộ của các doanh nghiệp, khẳng định khả năng phát triển trên cơ sở xã hội hoá và khả năng thu hút trí thức Việt Nam phục vụ cho cộng đồng. Mô hình Đội thanh niên tình nguyện Thánh Gióng gồm 5 đội thử nghiệm, mỗi đội có 7 sinh viên tình nguyện, trang bị 5 máy tính, được đưa về 4 tỉnh để tìm kiếm mô hình tổ chức lớp phổ cập tin học trong thời gian hè, kết quả với 35 tình nguyện viên đã phổ cập tin học được cho 443 thanh niên và người dân của 4 xã, 1 thị trấn, được các địa phương đặc biệt hoan nghênh, ủng hộ.
Dự án phổ cập tin học, nối mạng tri thức cho trên 20 triệu thanh thiếu niên Việt Nam sẽ cần huy động trong 5 năm khoảng 1 triệu lượt thanh niên tình nguyện, cần 13 nghìn máy tính công cụ giảng dạy, vận động người dân tự đầu tư khoảng 1 triệu máy tính. Đây là một công việc phức tạp, mới mẻ, nhưng có ý nghĩa to lớn đối với tương lai của thế hệ trẻ Việt Nam. Để thực hiện, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh đề xuất với Chính phủ phương pháp triển khai phân kỳ, bắt đầu bằng Dự án thí điểm tại 15 tỉnh, thành trong năm 2005. Lấy kinh nghiệm và kết quả thực tiễn của giai đoạn thí điểm để xây dựng và triển khai Dự án tổng thể cho tất cả các tỉnh, thành và trong lực lượng vũ trang trong giai đoạn 2006 – 2010, phấn đấu đến năm 2010 thực hiện phổ cập tin học, nối mạng tri thức cho thanh thiếu niên tại 80% xã, thị trấn trong toàn quốc.
II/ MỤC TIÊU CỦA DỰ ÁN
1. Mục tiêu trong 1 năm thực hiện Dự án.
1.1. Huy động khoảng 2700 lượt thanh niên, học sinh, sinh viên, viên chức có trình độ công nghệ thông tin tham gia các Tổng đội thanh niên tình nguyện phổ cập tin học, nối mạng tri thức.
1.2. Thực hiện phổ cập tin học, nối mạng tri thức cho 270 xã thuộc 9 tỉnh, thành phố thí điểm với tổng số 27.000 thanh thiếu niên trong độ tuổi từ 13 trở lên được phổ cập tin học; đào tạo đội ngũ 810 thanh niên hạt nhân tin học tại các xã để giảng dạy phổ cập và phát triển tin học tại cơ sở.
1.3. Phối hợp cùng các doanh nghiệp sản xuất máy tính triển khai cung cấp 10.000 máy tính giá ưu đãi cho thanh thiếu niên 15 tỉnh, thành thí điểm và các đơn vị, địa phương có nhu cầu.
1.4. Thí điểm mô hình liên kết thông tin các Bộ, ngành, các viện nghiên cứu, các trường, các cơ quan, tổ chức, các nhà trí thức Việt Nam ở trong và ngoài nước để xây dựng kho tri thức và thông tin điện tử bằng tiếng Việt trên Internet, hình thành Cổng tri thức thanh niên Thánh Gióng cho thanh thiếu niên khai thác, sử dụng.
1.5. Phát huy năng lực của đội ngũ thanh niên được phổ cập tin học kết hợp sử dụng lực lượng thanh niên tình nguyện cùng Cổng tri thức thanh niên Thánh Gióng để thực hiện chuyển giao khoa học công nghệ, hoạt động khuyến nông, lâm, ngư nghiệp, hoạt động phát triển kinh tế, nâng cao đời sống văn hoá tinh thần cho nhân dân khu vực nông thôn, miền núi.
1.6. Tạo môi trường thuận lợi để trí thức trẻ vận dụng những kiến thức đã được học vào thực tế, qua đó tự khẳng định bản thân, tích luỹ kinh nghiệm công tác. Đồng thời, góp phần đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực có trình độ phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
1.7. Thực hiện xã hội hoá đầu tư và đa dạng hoá phương thức học tập tin học, qua đó tạo sự chuyển biến, nâng cao nhận thức của thanh thiếu niên và nhân dân về vai trò và tầm quan trọng của công nghệ thông tin trong giai đoạn hiện nay, đồng thời phát động phong trào học tập tin học rộng rãi trong cộng đồng.
1.8 Góp phần tổ chức các hoạt động và đẩy mạnh phong trào thanh niên tại các địa bàn dự án.
2. Mục tiêu lâu dài:
2.1. Giúp phần lớn thanh niên Việt Nam biết sử dụng máy tính và internet, phát triển năng lực và trình độ cá nhân, qua đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thanh niên trong toàn quốc, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập kinh tế quốc tế .Thực hiện phương châm: Thôn, xã nào có điện, điện thoại, nơi đó có phổ cập tin học.
2.2. Đưa tri thức, thông tin khoa học kỹ thuật, công nghệ về nông thôn giúp nâng cao dân trí, nâng cao năng suất lao động, góp phần xoá đói giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội nông thôn.
2.3. Nâng cao chất lượng cuộc sống văn hoá, tinh thần, thu hẹp khoảng cách văn hoá, xã hội giữa thanh niên nông thôn và thành thị và mở ra cơ hội mới cho thanh niên nông thôn.
2.4. Góp phần thực hiện thành công Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam và Chiến lược phát triển công nghệ thông tin quốc gia đến năm 2010.
2.5. Tăng cường hiệu quả công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến chính sách và pháp luật cho khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa.
NỘI DUNG
Dự án được thực hiện với hai nội dung chính là phổ cập tin học và nối mạng tri thức, cụ thể như sau:
1.1. Nội dung phổ cập tin học:
1.1.1. Nội dung phổ cập tin học cho thanh niên:
- Các thao tác cơ bản về máy tính.
- Các hệ điều hành cơ bản.
- Các chương trình soạn thảo văn bản, tính toán.
- Sử dụng thư điện tử và khai thác thông tin trên Internet.
- Bồi dưỡng nâng cao cho đội ngũ hạt nhân tin học tại các xã.
1.1.2. Xây dựng giáo trình và chuẩn bị đội ngũ thực hiện phổ cập tin học:
- Việt hóa ngôn ngữ chuyên ngành tin học và xây dựng các giáo trình chung cho công tác phổ cập tin học:
+ Giáo trình phổ cập tin học thanh niên (24 tiết)
+ Giáo trình bồi dưỡng nâng cao cho hạt nhân tin học xã (24 tiết)
+ Giáo trình đào tạo tình nguyện viên phổ cập tin học
+ Cẩm nang thanh niên tình nguyện phổ cập tin học
- Tổ chức tập huấn, đào tạo cho đội ngũ cán bộ quản lý Dự án, các giảng viên đào tạo tình nguyện viên, các tình nguyện viên.
1.1.3. Thúc đẩy hoạt động sản xuất máy tính giá thấp theo qui trình công nghiệp, có chất lượng cao, có hệ thống bảo hành, hỗ trợ người sử dụng đến tận cấp huyện, thị xã.
1.2. Nội dung nối mạng tri thức:
1.2.1. Xây dựng Cổng tri thức thanh niên Thánh Gióng và xây dựng kho tàng tri thức bằng tiếng Việt trên mạng Internet:
- Xây dựng Cổng tri thức thanh niên Thánh Gióng làm cửa ngõ đưa thanh niên tiếp cận tri thức và thông tin.
- Kết nối các các ngành, các cấp, các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, các chuyên gia, các nhà khoa học tâm huyết trong nước và ngoài nước cùng chia sẻ, đóng góp thông tin và cùng khai thác tri thức nhân loại để xây dựng kho tàng tri thức bằng tiếng Việt trên mạng Internet cho thanh niên Việt Nam khai thác, sử dụng.
1.2.2. Hướng dẫn, giúp đỡ thanh niên tìm kiếm, khai thác, ứng dụng thông tin, kiến thức mới để tham gia phát triển kinh tế:
- Phổ biến các chương trình khuyến nông, lâm, ngư nghiệp qua hình thức thông tin và dịch vụ trên cổng tri thức thanh niên Thánh Gióng
- Khuyến khích các chuyên gia trong từng lĩnh vực tham gia tư vấn chuyển giao kiến thức, công nghệ qua mạng để giúp thanh niên nông thôn áp dụng vào cuộc sống, nâng cao năng suất lao động và phát triển kinh tế
- Cung cấp thông tin giá cả thị trường tư vấn thương mại hàng hoá trên Cổng tri thức thanh niên Thánh Gióng.
1.2.3. Hướng nghiệp và hỗ trợ tìm kiếm việc làm cho thanh niên:
- Thí điểm nối mạng các Trung tâm xúc tiến việc làm, hình thành mạng thông tin và giới thiệu việc làm toàn quốc trên Cổng tri thức Thánh Gióng.
- Tổ chức tư vấn hướng nghiệp trên mạng cho thanh niên
- Thí điểm tổ chức đào tạo trực tuyến qua Internet, tạo mô hình học tập mới cho thanh niên.
1.2.4. Phổ biến thông tin, kiến thức đời sống giúp nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần cho thanh niên:
- Phổ biến thông tin kinh tế, văn hóa, xã hội, định hướng lối sống, nếp sống mới cho thanh niên
- Phổ biến kiến thức y học thường thức, thông tin về chăm sóc sức khoẻ y tế giúp phòng ngừa bệnh tật ở vùng sâu, vùng xa.
- Phổ biến chính xác và kịp thời đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước tới thanh niên vùng sâu vùng xa.
- Tạo điều kiện kết nối, giao lưu, kết bạn cho thanh niên không phân biệt khoảng cách, dân tộc vì mục tiêu đại đoàn kết xây dựng tổ quốc.
